Συμβουλές για το δρόμο προς την ευτυχία

Ψυχολόγοι και νευροεπιστήμονες συμφωνούν: Η ευτυχία δεν είναι μια μόνιμη κατάσταση έντονης ευφορίας αλλά μια αλληλοδιαδοχή ευχάριστων στιγμών και μικρών ικανοποιήσεων. Από βιολογικής άποψης αυτές μεταφράζονται σύμφωνα με τους ειδικούς στη διέγερση διαφόρων περιοχών του εγκεφάλου, και κυρίως του δικτύου ανταμοιβής, το οποίο είναι άρρηκτα συνδυασμένο με την ευχαρίστηση και την απόλαυση. Πώς μπορεί κάποιος να ενισχύσει αυτά τα αισθήματα; Η επιστήμη δίνει ορισμένες απαντήσεις. Τονώστε τις αισθήσεις σας.

Καθεμιά από τις πέντε αισθήσεις μας έχει, σύμφωνα με τους ειδικούς, την ικανότητα να διεγείρει το κύκλωμα της ανταμοιβής προκαλώντας την έκκριση ντοπαμίνης στον εγκέφαλο. Οι μικρές χαρές της ζωής είναι πολύ πιο σημαντικές για τη γενική μας ευεξία απ' ό,τι θα μπορούσε να νομίζει κάποιος. Γι' αυτό δώστε τους μεγαλύτερη προσοχή και μη μένετε αδιάφοροι στο περιβάλλον σας. Αντιθέτως, όπως πρεσβεύει η θετική ψυχολογία, φροντίστε να συνειδητοποιήσετε ποια πράγματα σάς προκαλούν ευχαρίστηση και, όταν τα συναντάτε, δοθείτε σε αυτά. 

Γενικώς ακολουθήστε τη συμβουλή του Ντέιβιντ Λίκεν, του συμπεριφορικού γενετιστή και ψυχιάτρου: «Γίνετε ένας ερασιτέχνης επικούρειος. Ένα σταθερό “διαιτολόγιο” απλών χαρών θα σας διατηρήσει επάνω από το προκαθορισμένο σημείο ευτυχίας σας. Βρείτε τα απλά πράγματα που ξέρετε ότι θα σας ανεβάσουν τη διάθεση και διανθίστε τη ζωή σας με αυτά». 

Αθληθείτε

Η «έκσταση του δρομέα» δεν είναι μύθος: όταν κάποιος τρέχει με ρυθμό γύρω στα 30 λεπτά νιώθει σε κάποια στιγμή να τον κατακλύζει ένα αίσθημα απόλυτης ευφορίας. Η πιθανότερη αιτία γι' αυτό είναι η έκκριση στον εγκέφαλο ενδορφινών β, ουσιών οι οποίες έχουν καταπραϋντικές και αναλγητικές ιδιότητες. Ακόμη οι ερευνητές δεν έχουν διαπιστώσει αν οι ενδορφίνες αποτελούν την άμεση αιτία του αισθήματος ευφορίας ή αν το προκαλούν επειδή «μπλοκάρουν» τον πόνο και επιτρέπουν στην ευχαρίστηση που προσφέρει η παράλληλη αύξηση της σεροτονίνης και της ντοπαμίνης να γίνει περισσότερο αισθητή. Τα σπορ που θεωρείται ότι προκαλούν τη μεγαλύτερη παραγωγή ενδορφινών β είναι η αερόβια άσκηση και τα αθλήματα αντοχής όπως το τρέξιμο, το περπάτημα, η κολύμβηση ή το ποδήλατο.

Διαλογιστείτε

Αν είστε πιο καθιστικός τύπος και απεχθάνεστε τη σωματική δραστηριότητα, μπορείτε να αναζητήσετε την ευτυχία μέσω του διαλογισμού. Δεν είναι απαραίτητο να ασπαστείτε το βουδισμό ούτε να γίνετε μοναχός, για να φτάσετε στην απόλυτη νιρβάνα. Αρκεί να μάθετε τη συγκεκριμένη τεχνική και να την ασκείτε για να αυξήσετε τη δραστηριότητα του προμετωπιαίου φλοιού του αριστερού ημισφαιρίου του εγκεφάλου σας και, μαζί με αυτήν, την καθημερινή ευτυχία σας. Τα οφέλη ενδέχεται μάλιστα να είναι μακροπρόθεσμα. Τα πειράματα του Ρίτσαρντ Ντέιβιντσον έδειξαν ότι και μόνο ακούγοντας ένα CD διαλογισμού μπορείτε σε δύο εβδομάδες να δραστηριοποιήσετε περισσότερο τον αριστερό λοβό του εγκεφάλου σας ενισχύοντας τη θετική διάθεσή σας για τη ζωή. 

Ερωτευθείτε

Ερωτευθείτε! Αυτή είναι η χρυσή συνταγή για το καλύτερο κοκτέιλ ουσιών που ανεβάζουν τη διάθεση. Ο έρωτας μπορεί να μην έχει πάντα ευτυχή κατάληξη, σύμφωνα όμως με τις επιστημονικές έρευνες είναι ένας από τους αποτελεσματικότερους φυσικούς τρόπους για να γνωρίσετε την ευτυχία. Ο Σεμίρ Ζέκι, καθηγητής στο University College του Λονδίνου, εξέτασε στον λειτουργικό μαγνητικό τομογράφο δεκαεπτά νεαρούς εθελοντές, οι οποίοι είχαν ερωτευθεί μέσα στους προηγούμενους έξι έως δώδεκα μήνες. Διαπίστωσε ότι όταν έβλεπαν τη φωτογραφία του αγαπημένου ή της αγαπημένης τους ο εγκέφαλός τους αντιδρούσε εντελώς διαφορετικά απ' ό,τι όταν έβλεπαν την εικόνα κάποιου φίλου τους.

Η θέα του εκλεκτού της καρδιάς τους φάνηκε να δραστηριοποιεί στους ερωτευμένους ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με συναισθηματικές λειτουργίες αλλά και τον οπίσθιο φλοιό του προσαγωγίου, ο οποίος εμπλέκεται στην ανταπόκριση του οργανισμού στις ουσίες που προκαλούν αίσθημα ευφορίας. Ο έρωτας αποτελεί, λοιπόν, ένα ισχυρό φυσικό αντικαταθλιπτικό, αρκεί φυσικά να είναι αμοιβαίος. Σε αυτήν την περίπτωση η ολοκλήρωσή του οδηγεί πραγματικά στο απόγειο της ευτυχίας. Κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής πράξης ο εγκέφαλος κατακλύζεται από ένα ευφορικό κοκτέιλ σεροτονίνης, αδρεναλίνης και ντοπαμίνης. 

Ταυτιστείτε

Η οξυτοκίνη αποκαλείται επίσης «ορμόνη της ταύτισης» και θεωρείται ότι εμπλέκεται σε κάθε είδους συναισθηματική σχέση, είτε αυτή είναι ερωτική είτε φιλική ή η σχέση ανάμεσα σε έναν γονιό και το παιδί του. Πέρσι, ερευνητές του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης δίνοντας σε εθελοντές να εισπνεύσουν την ορμόνη ενώ έπαιζαν τυχερά παιχνίδια είχαν αποδείξει ότι, εκτός από τα άλλα θετικά συναισθήματα που προκαλεί, η οξυτοκίνη ενισχύει το αίσθημα εμπιστοσύνης στον εαυτό μας και μειώνει το φόβο. Έτσι εξηγείται ίσως το γεγονός ότι η ταύτισή μας με τους άλλους, η ικανότητα δηλαδή να μπαίνουμε στη θέση τους και η διάθεσή μας να τους βοηθήσουμε, ανάγεται από άλλες επιστημονικές έρευνες σε έναν από τους παράγοντες που συμβάλλουν στην ευτυχία. 

Δώστε νόημα στη ζωή σας

«Η ικανοποίηση είναι ένα υποπροϊόν της ζωής, το οποίο απαιτεί κάτι περισσότερο από την απλή επιδίωξη της ευτυχίας», έχει δηλώσει σε μια συνέντευξή της η Κάρολ Ριφ, καθηγήτρια Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Γουισκόνσιν, σχολιάζοντας την εμμονή του σύγχρονου ανθρώπου με την αναζήτηση της ευτυχίας. «Εγώ πιστεύω ότι είναι χειρότερο να ξυπνάς το πρωί χωρίς να έχεις έναν μεγαλύτερο σκοπό στη ζωή σου παρά να ξυπνάς δυστυχισμένος».

Ένας παράγοντας που έχει συνδεθεί με την ευτυχία και τη μακροζωία είναι το «να έχει κάποιος τον έλεγχο». Η πρώτη μελέτη -η οποία θεωρείται ορόσημο- έγινε το 1976 από τη διάσημη ψυχολόγο του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, Έλεν Λάνγκερ. Η ερευνήτρια έδωσε σε μια ομάδα ηλικιωμένων σε ένα γηροκομείο μεγαλύτερο «έλεγχο» επιτρέποντάς τους να επιλέγουν πού θα δέχονταν τις επισκέψεις τους και αν και πότε θα παρακολουθούσαν τις ταινίες που προβάλλονταν για όλους τους ενοίκους. Επίσης τους είπε να διαλέξουν ένα φυτό και ν' αναλάβουν τη φροντίδα του. Σε μια άλλη ομάδα δεν έδωσε ανάλογες πρωτοβουλίες αλλά μόνο ένα φυτό λέγοντάς τους ότι θα το φρόντιζε το προσωπικό. Ύστερα από ενάμιση χρόνο τα μέλη της πρώτης ομάδας ήταν πιο χαρούμενα και δραστήρια και παρουσίαζαν βελτίωση της υγείας τους, ενώ τα μισά μέλη της δεύτερης ομάδας είχαν πεθάνει. 

Οικονομική ευτυχία

Το 1972 ο τότε βασιλιάς του βουδιστικού κρατιδίου του Μπουτάν είχε προτείνει ότι αντί να μετράμε την επιτυχία μέσω του πλούτου και του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος (ΑΕΠ) θα έπρεπε να θεωρούμε ως δείκτη της την «Ακαθάριστη Εθνική Ευτυχία». Έως σήμερα η πρότασή του δεν έχει υιοθετηθεί εκτός του Μπουτάν. Τελευταία όμως αρχίζει να αποκτά όλο και περισσότερο νόημα.

Αν και παλαιότεροι φιλόσοφοι και θεωρητικοί όπως ο Άνταμ Σμιθ και ο Τζον Στιούαρτ Μιλ θεωρούσαν την επιδίωξη της ευτυχίας άρρηκτα συνδεδεμένη με το αντικείμενό τους, η πλειονότητα των σύγχρονων οικονομολόγων επικεντρώνει το ενδιαφέρον της στα «ψυχρά» νούμερα παραβλέποντας τον ψυχολογικό ανθρώπινο παράγοντα. Η άποψη αυτή αρχίζει δειλά δειλά να αναθεωρείται. Τα οικονομικά της ευτυχίας αποτελούν μια νέα προσέγγιση, η οποία δεν προτείνει την κατάργηση των οικονομικών δεικτών όπως ο βασιλιάς του Μπουτάν αλλά τη συμπλήρωσή τους με μια ευρύτερη αντίληψη των εννοιών της κοινής ωφέλειας και της κοινωνικής πρόνοιας και με μετρήσεις που αντικατοπτρίζουν -μέσω μεγάλης κλίμακας ερευνών σε όλες τις χώρες- την προσωπική εκτίμηση των πολιτών για την ευημερία και την ευτυχία τους. 

Το Βήμα