Θεατρικό «ντελίβερι» µε παραστάσεις κατ'' οίκον

Το ΚΘΒΕ περιοδεύει ανά την Ελλάδα µε τους «Αχαρνής» του Αριστοφάνη. Σολντ άουτ οι παραστάσεις στους Φιλίππους, στη Θεσσαλονίκη, ακόµα και την Επίδαυρο. Οµως η σηµαντικότερη παράσταση, η ουσιαστικότερη παραγωγή παίζεται σε «κρυφές» σκηνές. Κατ' οίκον

Η σκηνή: Ενα διαµέρισµα, το καθιστικό _ ίσως και η κρεβατοκάµαρα.

Το σκηνικό: Ανάλογα µε το σπίτι. Βασικό στοιχείο, ένα αναπηρικό καρότσι, ένα ειδικό αναπηρικό κρεβάτι, µπαστούνια, εξαρτήµατα βοηθητικά της κίνησης.

Οι θεατές: Συνήθως ένας, µία. Συνήθως ξαπλωµένοι ή έστω καθισµένοι.

Οι ηθοποιοί: Από δύο έως οκτώ. Τόσοι µετέχουν στο ιδιότυπο θεατρικό σχήµα που ανήκει µεν στους κόλπους του ΚΘΒΕ αλλά λειτουργεί αυτόνοµα εδώ και δύο µήνες δίνοντας παραστάσεις «Κατ’ οίκον» _ αλλά και «Κατ’ οίκων» στη Θεσσαλονίκη.

Το έργο: Διαφορετικό κάθε φορά, συνήθως µονόλογοι, αναγνώσεις λογοτεχνίας, αλλά και διηγήσεις ζωής.

Το «ερµηνεύουν» οι… θεατές. Ενίοτε και οι ηθοποιοί, αλλά οι δεύτεροι κάπως αµήχανα… Πρόκειται για αποσπάσµατα κειµένων γνωστών και µη λογοτεχνών, στίχους δηµοτικών τραγουδιών ή ποίησης που «ερµηνεύουν» µε τη µορφή αναλογίου οι ηθοποιοί του ΚΘΒΕ «Κατ’ οίκον» κατοίκων της πόλης που αντιµετωπίζουν κινητικά προβλήµατα.

Οπως ο Κωνσταντίνος (Τσιφτσόπουλος) _ ετών 19 _ φοιτητής του Παιδαγωγικού Τµήµατος του ΑΠΘ µε κινητικά προβλήµατα (κινείται µε αναπηρικό καρότσι) που δηµιουργήθηκαν ύστερα από ατύχηµα προ τριετίας. Στα 16 του χρόνια. Και έκτοτε, τελείωσε το Λύκειο, έδωσε εξετάσεις, πέρασε» στο Πανεπιστήµιο, ζει µόνος σ’ ένα διαµέρισµα _ λίγα χιλιόµετρα απ’ το πατρικό του σπίτι _ παρακολούθησε τα µαθήµατα του πρώτου έτους, συνέχισε να παίζει κιθάρα, να γράφει τραγούδια, να διαβάζει, να µαγειρεύει, να αυτοεξυπηρετείται απόλυτα και… πού και πού πηγαίνει στο θέατρο, που «αγαπώ πολύ, αλλά δεν βρίσκω παρέα να πάµε. Συχνά είναι δύσκολη και η πρόσβαση µε το καροτσάκι, αλλά… εγώ θα πάω. Μόνο που τώρα το καλοκαίρι είναι λίγο πιο δύσκολα. Πρέπει ν’ ανεβώ στο Θέατρο Δάσους…» λέει ο Κωνσταντίνος, ενώ παράλληλα ετοιµάζει το κέρασµα µε το κέικ που ετοίµασε µόνος του και το παγωµένο νερό απ’ το ψυγείο για να τρατάρει τους ηθοποιούς που ήρθαν σπίτι του… «Είναι υπέροχο αυτό που γίνεται. Να έρχονται σπίτι σου οι ηθοποιοί. Είναι υπέροχο, αν και θα έπρεπε να φροντίζει η πόλη για τους ανάπηρους. Είµαστε πολύ περισσότεροι ξέρετε απ’ όσους βλέπετε στους δρόµους. Μόνο που δεν µας επιτρέπουν να βγούµε. Αλλά ας µην είµαι αχάριστος, τώρα στο σπίτι µου ήρθαν ηθοποιοί. Θα µου παίζουν θέατρο κατ' οίκον. Είµαι πολύ τυχερός τελικά. Αυτή την έννοια της αχαριστίας στη ζωή την αντιλήφθηκα µετά το ατύχηµα…».

Ο Κωνσταντίνος αφήνει άφωνες τις δύο νεαρές ηθοποιούς που έφτασαν προετοιµασµένες για να…διαβάσουν ποίηση (Εντγκαρ Αλαν Πόε είχε µαζί της η ηθοποιός Μαριάνα Τάντου, αλλά ο Κωνσταντίνος της αντιπρότεινε τον αγαπηµένο του… Τσαρλς Μπουκόφσκι), να του ερµηνεύσουν αποσπάσµατα από τα θρυλικά και ξεκαρδιστικά κείµενα του Ιταλού δασκάλου Μαρτσέλο Ντ' Ορτα «Εγώ ελπίζω να τη βολέψω» και «Ο Ρωµαίος κι η Ιουλιέτα αρραβωνιάστηκαν από κάτω» και ο Κωνσταντίνος τους είπε «ναι, τα γνωρίζω τα κείµενα, ελπίζω κι εγώ κάποτε, όταν θα γίνω δάσκαλος, να καταφέρω να γράψω κάτι ανάλογο µε αφορµή τους µαθητές µου».

Προτιµάει, λέει, το «θέατρο δωµατίου» µε λίγους ηθοποιούς, σαφείς διαλόγους, σύγχρονα θέµατα, χαµηλούς τόνους. «Να, όπως εκείνη η παρά σταση του Ζάιντλικ Σαν τα σκυλιά που ανέβασε πέρσι το ΚΘΒΕ στο µικρό θέατρο της Μονής Λαζαριστών. Με ενθουσίασε. «Μου αρέσει πολύ το θέατρο, αλλά αυτό το θέατρο»… Κι αφού εξέθεσε τις απόψεις του στις… άφωνες ηθοποιούς, πήρε την κατ' οίκον παράσταση «πάνω του».

Πήρε την κιθάρα κι έπαιξε τραγούδια σε στίχους και µουσική δική του, πήρε τα κείµενα από ένα χιουµοριστικό θεατρικό που έγραψε κι ερµήνευσε µε την οµάδα «Ανάπηρη πόλη» (περιγράφει τις…απερίγραπτες εµπειρίες ανθρώπων µε κινητικά προβλήµατα στους χώρους του πανεπιστηµίου) και µας τα έδειξε, πήρε τον πίνακα ζωγραφικής που φιλοτεχνεί µήνες τώρα και ρωτούσε _ εµπιστευόµενος την οπτική των «άλλων» για την προοπτική του έργου _ πήρε τέλος την πρωτοβουλία να ζητήσει απ' τις ηθοποιούς... «Να ξανάρθετε. Μου άρεσε πολύ. Είναι δύσκολα, ειδικά το καλοκαίρι, να ζεις µόνος στην πόλη. Να ξανάρθετε να παίξουµε θέατρο, να µιλάµε», λέει αποχαιρετώντας ο Κωνσταντίνος.

«Δεν είναι όλοι έτσι. Είναι ιδιότυπη η ψυχολογία των νέων ανθρώπων µε κινητικά προβλήµατα που µάλιστα αποκτήθηκαν βίαια και στη διάρκεια της εφηβείας τους… Ενας νεαρός _ περίπου στα 25 _ που επισκεπτόµασταν ήταν απόλυτα θυµωµένος. Δεν ήθελε θεατρικά κείµενα ή ποιήµατα.

Στην αρχή δεν ήθελε καν να µας βλέπει _ και πολύ περισσότερο να τον βλέπουµε απόλυτα καθηλωµένο στο κρεβάτι του. Αργότερα αποκτήσαµε µια οικειότητα, άρχισε να µας µιλά, να "βγάζει" τον θυµό γι' αυτό που του συνέβη, να µιλάµε για κοπέλες, για το ποδόσφαιρο που του άρεσε, να βλέπουµε µαζί αγώνες στη διάρκεια του Μουντιάλ. Ηθελε απλώς παρέα. Είναι τεράστια εµπειρία όλο αυτό… Οχι µόνο γι' αυτούς τους ανθρώπους. Για µας κυρίως…», λένε οι νεαροί ηθοποιοί της οµάδας Βαγγέλης Χαλκιαδάκης και Απόστολος Μπαχαρίδης.


Αυξάνονται οι παραστάσεις για έναν θεατή
Επιµέλεια: Νικόλας Ζώης

Σε µια έπαυλη, ένας θεατής µετακινείται από δωµάτιο σε δωµάτιο, δοκιµάζοντας στο καθένα κι από µια µικρή απόλαυση: κάποιος χορεύει µαζί του, κάποιος άλλος τού κάνει µασάζ. Εναλλακτικά, ξεκινάει µια µικρή περιήγηση σε πέντε διαφορετικά σκηνικά επίπεδα µε δεµένα τα µάτια του. Μπορεί να τα ανοίξει όποτε θελήσει, εκεί όµως θα τελειώσει και το ταξίδι. Αν προτιµάει, µπορεί να περιπλανηθεί σε ένα ξενοδοχείο όσο οι υπάλληλοι διηγούνται τις ιστορίες τους και ζητάνε από τον καλεσµένο τους να πει κι αυτός τις δικές του.

Ολα τα παραπάνω είναι θεατρικά «έργα», που απευθύνονται σε κοινό ενός ατόµου, και ανήκουν σε µια ιδιόµορφη θεατρική κατηγορία. Το λεγόµενο «προσωπικό θέατρο» απαιτεί αποθέµατα δηµιουργικής επινόησης, βυθίζει τον θεατή σε µια διαφορετική πραγµατικότητα, και παρότι αναπτύσσεται εδώ και χρόνια, µόνο πρόσφατα άρχισε να κερδίζει τη µαζική αποδοχή των κριτικών και του κοινού.

Στο Λονδίνο, το «Κέντρο Τεχνών του Μπάτερσι», φιλοξένησε τον Ιούλιο το φεστιβάλ «Ενας προς έναν», που µε περίπου 40 παραγωγές από όλο τον κόσµο αποτελεί τη µεγαλύτερη διοργάνωση ατοµικών παραστάσεων. Στη Νέα Υόρκη, το «Τυφλό ταξίδι», µια ενότητα πέντε προσωπικών παραστάσεων, µόλις εντάχθηκε σε διεθνές φεστιβάλ στο Λονγκ Αϊλαντ. Και στα µέσα Σεπτεµβρίου, ανεβαίνει στη Σχολή Καλών Τεχνών Τisch της Νέας Υόρκης το «Ραντεβού», στο οποίο ο µοναδικός θεατής απολαµβάνει την παράσταση καθισµένος σε ένα πραγµατικό επαγγελµατικό γραφείο.

«Πριν από λίγα χρόνια, ένας ταχυδακτυλουργός έκανε ένα τρικ µόνο για µένα. Αντιλήφθηκα πως ένα κόλπο είναι πιο εντυπωσιακό, όταν γίνεται για ένα άτοµο», αναφέρει στην ιστοσελίδα της η αµερικανίδα σκηνογράφος, Κριστίν Τζόουνς. Τον περασµένο Μάιο, η Τζόουνς έστησε στην Τimes Square ένα µαύρο κουτί, όπου οι θεατές, απόλαυσαν µια ατοµική παράσταση µε µουσικούς, κωµικούς, χορό ή κουκλοθέατρο. Το έργο της προσείλκυσε σε 10 µέρες 675 θεατές, κυρίως νέους. Οι µικρότερες ηλικίες εξάλλου, πιο εξοικειωµένες µε κάθε λογής διαδραστικές εµπειρίες, φαίνεται να περιµένουν την ίδια συνθήκη και από το θέατρο. Η σκηνοθέτις Αννα Μαρζενενί, που στο «Τυφλό ταξίδι» της συνοδεύει τους θεατές στους διαφορετικούς χώρους του σκηνικού, αναφέρει στους «Νew Υork Τimes»: «Το έργο προέκυψε από την ανάγκη µου να προσφέρω στους ανθρώπους την ευκαιρία να ζήσουν µιαν αληθινή εµπειρία και να νιώσουν ζωντανοί». Μερικές παραστάσεις, βέβαια, ξεπερνούν το φράγµα του ενός ατόµου και απευθύνονται σε λίγο περισσότερους. Οπως το «Ανοιχτό σπίτι» του Ααρον Λάντσµαν, που στήθηκε σε αληθινά σαλόνια της Νέας Υόρκης µε τους πραγµατικούς ιδιοκτήτες να υποδύονται ρόλους υποψήφιων αγοραστών τη στιγµή που ένα ζευγάρι ηθοποιών - ενοικιαστών καβγαδίζει για τα οικονοµικά του προβλήµατα.


Ο κυρ Ισαάκ και το χαρέµι του...

Κι αν ο Κωνσταντίνος _ ο µελλοντικός δάσκαλος _ έδωσε ήδη το δικό του εντυπωσιακό µάθηµα ζωής, τη δική του υψηλής τέχνης και τεχνικής παράσταση µε θεατές τους ηθοποιούς της οµάδας του ΚΘΒΕ «Κατ' οίκον», επιβεβαιώνοντας τον νεολογισµό του τίτλου του εγχειρήµατός του (Κατ' ΟΙΚΩΝ), το σκηνικό, αλλά και το έργο που παίζεται κάθε βδοµάδα στο ΚΑΦΗ (Κέντρο Ανοιχτής Φροντίδας Ηλικιωµένων) των Συκεών αλλάζει.

Εδώ, πρωταγωνιστής είναι ο κύριος Ισαάκ (Τσακιρίδης), ετών 100 και ενός!, και όχι οι ηθοποιοί.

Επάγγελµα: συνταξιούχος µεν, συγγραφέας δε _ προ πολλού _ και µοντέλο διαφηµίσεων εσχάτως (ποζάρει στις αφίσες του Δήµου Θεσσαλονίκης για την προώθηση της κοινωνικής υπηρεσίας «Βοήθεια στο σπίτι»). Τι κι αν η οµάδα των ηθοποιών (Β. Χαλκιαδάκης, Απ. Μπαχαρίδης, Μ. Τάντου, Στ. Ράπτη και η υπεύθυνη παραγωγής «ψυχή» του εγχειρήµατος Χρ. Ζαχαροπούλου) φτάνουν απόλυτα προετοιµασµένοι. Και κάνουν τα πάντα για να «σταθούν» στη «σκηνή» - σαλόνι του ΚΑΦΗ.

Τι κι αν οι ηθοποιοί έχουν µαζί τους κείµενα και στίχους τραγουδιών και δηµοτικών και σύγχρονων, και τα ερµηνεύουν ιδανικά, και τείνουν «ευήκοον ους» στις παρεµβάσεις - προσωπικές διηγήσεις των ηλικιωµένων γυναικών που ορµώµενες από τα θεατρικά κείµενα «θυµούνται τα δικά τους», µιλούν για το µακρύ ταξίδι της µέχρι σήµερα ζωής.

Ο κυρ Ισαάκ _ ο µοναδικός άντρας της παρέας των θεατών του ΚΑΦΗ εκείνο το πρωί της Πέµπτης επιµένει στο «πρωταγωνιστιλίκι» του.

«Καλά αυτά που µας διαβάζετε, αλλά να διαβάσετε και απ' το δικό µου βιβλίο» (µια ιδιωτική έκδοση µε προσωπικές ιστορίες και αυτοβιογραφικά ποιήµατά του). Κι ύστερα: «Καλά το διαβάζεις, αλλά εγώ το λέω καλύτερα, άσε να το πω εγώ». Εδώ το έργο αλλάζει. Εδώ οι ηθοποιοί διαβάζουν αποσπάσµατα από τις «Μαρτυρίες προσφύγων», από κείµενα της Διδώς Σωτηρίου, παραµύθια, λαογραφίες... Επί δύο και πλέον ώρες. Σε πρωινή παράσταση (11.00-13.00). Υστερα οι κυρίες και ο κύριος θα γευµατίσουν «Θεάµατα και άρτον».

«Ανθρωποι - ρόλοι είναι όλοι τους. Η αλήθεια είναι πως τις χαίρονται αυτές τις επισκέψεις µας, έχουν την ανάγκη κι αυτοί περισσότερο να µιλούν, να πουν τα δικά τους, να βρεθεί κάποιος να τους ακούσει κι έτσι…αντιστρέφουµε τους ρόλους», λέει η ηθοποιός Στέλλα Ράπτη που πρωτοστατεί στην ιδιότυπη - ανάποδη αυτή παράσταση.

«Σε περιόδους ύφεσης _ όπως αυτή που διανύουµε _ η δυνατότητα πρόσβασης των πολιτών στη θεατρική πράξη πρέπει να ενισχύεται ιδιαίτερα από οργανισµούς που υπηρετούν το δηµόσιο συµφέρον», λέει ο διευθυντής του θεάτρου και εµπνευστής του εγχειρήµατος Σωτήρης Χατζάκης που άρχισε να δέχεται προτάσεις ηθοποιών και σκηνοθετών από άλλες πόλεις για να συµµετάσχουν στις παραστάσεις.